Serat Wedhatama Pupuh Pangkur

Serat wedhatama Pupuh Pangkur


Serat Wedhtama iku anggitane Kanjeng Gusti Pangeran Adipati Arya (KGPAA)  Mangkunegara IV. Tembung 'serat' tegese tulisan/karya, 'wedha' tegese wulangan/tuntunan,dene 'tama' duwe tugas utama/kautaman. Dadi, wose serat wedhatama iku wulangan luhur kanggo mbangun Budi pakertine sapa wae kang maca. Serat wedhatama dianggit wujud tembang macapat pupuh pangkur, sinom, gambuh,lan kinanthi


A. Maca lan nanggapi serat wedhatama pupuh Pangkur lan nitik guru gatra,guru lagu lan guru wilangan.

Pangkur
Mingkar mingkur ing angkar,
Akarana karenan mardi siwi,
Sinawung resmining kidung,
Sinub sinukarta,
Mrih kretarta pakartining ilmu luhung,
Kang tumrap ing tanah Jawa,
Agama ageming aji.

Pupuh pangkur ing serat Wedhatama ngemot tembang cacahe 14 pada (bait).
• Guru gatra pupuh Pangkur ana 7 gatra.
• Guru lagu pupuh Pangkur yaiku a, i, u, a, u, a, i.
• Guru wilangan pupuh Pangkur  yaiku 8,11,8,7,12,8,8.
• Supaya gampang dieling-eling bisa ditulis : 8a, 11i, 8u, 7a, 12u, 8a, 8i.


C. Mbedhah perangane serat wedhatama pupuh Pangkur

Tembang pangkur iku dibangun saka larikan-larikan kang diarani guru gatra sing cacahe ana 7 gatra. Yen ora cocok karo salah  sijine saka aturan iki tegese dudu tembang Pangkur. Jlentrehe kaya ngisor iki.

Ming/kar/ming/kur/ing/ang/ka/ra/
8a
A/ka/ra/na/ka/re/nan/mar/di/si/wi/
11i
Si/nu/wung/res/mi/ning/ki/dung/
8u
Si/nu/ba/si/nu/kar/ta/
7a
Mrih/kre/tar/ta/pa/kar/ti/ning/il/mu/lu/hung/
12u
Kang/tum/rap/ing/ta/nah/Ja/wa/
8a
A/ga/ma/a/gem/ing/a/ji/
8i


D. Nulis cakepan tembang Pangkur lan tuladhane

Nulis tembang macapat, tembang Pangkur iku kudu manut aturan kang gumathok. Aturane kudu padha karo guru gatra,guru lagu lan guru wilangane.

Tuladha :
8a     Yo kanca padha berjuang
11i     Dadi siswa pinter sugih prestasi
8u      Iku siswa kang pinunjul
7a      Kena dadi tuladha
12u    Sekolahe digawe jeneng kang arum
8a      Kondhang tekan manca bangsa
8i       Saiba senenge ati

• Sumber: gegaran nyinau basa Jawa 1